شنبه شب، ۲۶ تیرماه، مراسم رونمایی نخستین فیلم از سری فیلمهای مستند «کارستان» که با مشاورهی رخشان بنیاعتماد و تهیهکنندگی مجتبی میرتهماسب تولید شده، با استقبال فراوان مواجه شد. مستند «پنبه تا آتش» به کارگردانی بهرام عظیمپور، دربارهی زندگی و فعالیتهای خستگیناپذیر "علیاصغر حاجیبابا"، پدر صنعت ریختهگری و فروآلیاژها در ایران است و نخستین فیلم از مجموعه فیلمهایی به حساب میآید که تولید آن در بخش خصوصی و با هدف الگوسازی از کارآفرینان موفق ایرانی آغاز شده است.
در ابتدای این مراسم، زهرا عمرانی (مجری مراسم و از اعضای گروه پژوهش مجموعه) با اشاره به این که فکر تولید این مجموعه از اواخر زمستان ۹۳ آغاز شده گفت: «در مسیری که ساخت مجموعهی مورد بحث طی کرد، راههای پر نشیب و فرازی طی شد. اما عبور از این پستی و بلندیها بسیار آموزنده و در عین حال لذتبخش بود.» وی اضافه کرد: «برای تولید این مجموعه، جمعی از بهترینهای این سرزمین دور هم جمع شدند و تصمیم گرفتند زندگی و چالشهای جمعی دیگر از بهترینهای کشورمان را به تصویر بکشند.»
عمرانی افزود: «برای کمک به ملموس شدن الگوها، سعی شده تنوعی از نظر سنی، پراکندگی جغرافیایی و حوزهی کاری در نظر گرفته شود. در همین راستا مجموعهی «کارستان» به استانهای مختلف سر زده و از زمین کشاورزی تا کورهی ریختهگری و از زمین بازیافت زباله تا محیط شتابدهندهها و خیلی جاهای دیگر را به عنوان موضوع خود برگزیده است. در حقیقت سعی شده تا به این وسیله، تصویر جامعی از فضای کارآفرینی در کشورمان ارائه شود.»
وی با اشاره به این که تا کنون شش فیلم از این مجموعه تولید شده گفت: «در این پروژه سعیمان این بوده تا با ساخت فیلمهای مستند دربارهی تجارب کارآفرینان، الگوهای جذابی تعریف و ارائه کنیم. البته برای این که از محدودهی مخاطبان خاص سینمای مستند و دانشگاهها یک قدم فراتر برویم، تصمیم گرفتهایم تا زندگی تعدادی از کارآفرینان ایرانی بهصورت فیلمنامههای داستانی نوشته شود و فکر میکنیم بتوان از روی این فیلمنامهها فیلمهای داستانی هم ساخت.»
عمرانی گفت: «ایدهی اولیه تولید «کارستان» چند سال قبل در ذهن خانم رخشان بنیاعتماد شکل گرفت و پس از این که ایدهشان را با خانم فیروزه صابر و مجتبی میرتهماسب مطرح کردند ساخت این مجموعه، آرامآرام شکل اجرایی به خود گرفت.» وی همچنین گفت: «اعضای «کارستان» با انگیزهها و دغدغههای فردی و اجتماعی مختلفی به این مجموعهی ارزشمند پیوستهاند.»
فیروزه صابر، مدیرعامل "بنیاد توسعهی کارآفرینی زنان و جوانان" و همچنین سرپرست گروه پژوهش مجموعه مستند «کارستان» دیگر سخنران مراسم شب گذشته بود. وی گفت: «برای ما افتخار بزرگی است که توانستیم با همکاری یک گروه حرفهای از فیلمسازان در مسیر ترویج و توسعهی کارآفرینی گام برداریم و خوشبختانه این گام شامل الگوسازی کارآفرینان موفق در کشور ماست. کارآفرینان عاشقی که به سهم خود نقش مهم و موثری در توسعهی ملی دارند و البته پیدا کردن آنها برای ما بسیار سخت بود.»
صابر افزود: «یکی از چالشهای ما در شورای راهبردی مجموعهی «کارستان» پیدا کردن افراد خالص و نابی بود که در بخش خصوصی کار کردهاند و علیرغم فعالیت طولانیمدت در این زمینه، وابستگی دولتی نداشتهاند، از هیچ رانتی بهره نبردهاند و در شرایط پرچالش محیط کسب و کار همچنان در داخل کشور مانده و به سهم خود نقشی در توسعهی مملکت برعهده گرفتهاند.»
وی این افراد را بهترین و موثرترین افراد در زمینهی توسعهی ملی دانست و افزود: «ایدهی ساخت مجموعهای دربارهی کارآفرینان را دوست قدیمیام سرکار خانم رخشان بنیاعتماد در سال ۸۷ مطرح کردند اما متاسفانه در آن مقطع با وجود این که ایشان در مورد چند نفر از کارآفرینان تحقیق، بازدید و مطالعه کرده بودند، فرصتی برای اجرایی کردن این ایده پیش نیامد.»
سرپرست گروه پژوهش مجموعه مستند «کارستان» همچنین گفت: «خانم بنیاعتماد سپس دوباره در بهمن ماه ۹۲ و اینبار به اتفاق آقای مجتبی میرتهماسب به بنیاد توسعهی کارآفرینی زنان و جوانان مراجعه کردند و پیشنهاد ساخت مستندهایی دربارهی زندگی کارآفرینان را مطرح کردند.»
وی افزود: «این ایده برای ما که از مدتی قبل پروژهی تحقیق دربارهی بسیاری از کارآفرینان را آغاز کرده بودیم، بسیار پرانگیزه بود و فرصت مغتنمی فراهم میکرد تا به کسانی که دغدغه دارند و دست روی سوژهی کارآفرینان گذاشتهاند کمک کنیم. به همین دلیل موضوع انجام این کار در هیاتمدیرهی بنیاد مطرح و خوشبختانه مورد پذیرش قرار گرفت.»
فیروزه صابر تولید مجموعهی «کارستان» را حاصل عملکرد پنج عامل اصلی دانست و افزود: «نخستین عامل، شکلگیری گروه مستندسازان به سرپرستی و مدیریت خانم بنیاعتماد و آقای میرتهماسب بود. بعدی، پژوهشی بود که در بنیاد توسعهی کارآفرینی توسط گروهی از جوانها انجام شد.»
وی گفت: «سومین عامل تولید این مجموعه، خود سوژهها و کارآفرینانی بودند که انتخاب و جذب کردن آنها یکی از جدیترین چالشهای ما به شمار میرفت. البته به اضافهی ترغیب کردن آنها برای همراهی و همکاری با این پروژه که خود، داستان جداگانهای است.»
مدیرعامل بنیاد توسعهی کارآفرینی زنان و جوانان گفت: «برای ساخت تعدادی از این مستندها لاجرم باید وارد حریم خصوصی آنها میشدیم و راضی کردن این افراد به همکاری با مستندسازها اصلاً کار سادهای نبود.»
وی حمایت مالی از این پروژه را یکی دیگر از عوامل شکلگیری این مجموعه عنوان کرد و افزود: «حمایت از این نوع پروژهها که هنوز در حوزهی مسئولیت اجتماعی جا نیفتاده، یکی از چالشهای ما بود و خوشبختانه موفق شدیم حدود نود و چهار درصد از منابع مالیمان را از بخش خصوصی تامین کنیم.»
وی سپس با اشاره به نقش مهم مشاوران در تولید پروژهی «کارستان» گفت: «به غیر از کسانی که از دانشگاه مدیریت به این پروژه پیوستند، آقایان محمود نظاری و حسین اکبری از جمله مشاوران همراه و دائمی ما بودند.»
صابر در بخش دیگری از صحبتهای خود، انگیزهی مستندسازان برای شناساندن الگوهایی که کاری کارستان انجام دادهاند را از جمله عوامل جذابیت این پروژه برای بنیاد توسعهی کارآفرینی دانست و گفت: «این نکته برای جامعهی جوان ما و خصوصاً نسل مستعدی که آمادهی ورود به عرصهی کار و کارآفرینی است، بسیار راهگشاست و همین انگیزه بود که باعث شد ما بتوانیم این پروژهها را پیش ببریم.
یکی از چالشهای جدی ما تامین منابع مالی بود. خدا را شکر فعلاً موفق به تولید شش فیلم از این مجموعه شدهایم، ولی برای آینده نیاز به همراهی و همدلی همهی کسانی داریم که به طور حتم از طریق مسئولیت اجتماعی خود خواهند توانست ما را در ادامهی راه همراهی کنند.»
محسن جلالپور، رییس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران دیگر سخنران این مراسم، پیش از نمایش مستند «پنبه تا آتش» بود. جلالپور، حاجیبابا را افتخار اتاق بازرگانی دانست و ضمن تبریک به خانوادهی این فعال و کارآفرین گفت: «انشاالله که اتاق بازرگانی از این پس و بیش از گذشته به این مقوله بپردازد؛ و از آنجا که در این زمینه بدهی زیادی به جامعه دارد بتواند قصور خودش را جبران کند.»
وی در بخش دیگری از صحبتهای خود با اشاره به تحقیقات انجام شده در دانشگاه هاروارد، نگاه به منافع ملی را خصلت مشترک همهی کارآفرینان در سراسر دنیا دانست و افزود: «منافع مالی یعنی نگاه به تخصصهای حرفهای و توسعهی کشور و جمع همهی این موارد کارآفرینانی را به وجود میآورد که جامعهی امروز ما بهشدت نیازمند حضور آنهاست.»
جلالپور سپس با انتقاد از صدا و سیما که به تعبیر او در این زمینه کمکاری داشته گفت: «این در حالی است که ما به فرهنگسازی برای کارآفرینی و ایجاد ثروت و اشتغال بسیار نیاز داریم.»
وی همچنین گفت: «شاید بتوان گفت مایهی شرم و خجالت است که در کشور ما بیکاری با این حجم و میزان وجود دارد و اگر نتوانیم فضای رونق و اشتغال و کارآفرینی را به وجود بیاوریم مایهی شرمندگی بیشتری است.»
جلالپور ساخت مستندهایی نظیر «پنبه تا آتش» را گامهایی برای رسیدن به فرهنگ کارآفرینی دانست و افزود: «امیدوارم این مهم هرچه سریعتر با همکاری هنرمندان و همچنین تمهیدات محدودی که در اتاق بازرگانی برای کمک به این موضوع در نظر گرفته شده تحقق پیدا کند.»
در ادامهی برنامه، زهرا عمرانی ضمن اشاره به مسیر پرنشیب و فراز تولید «کارستان» گفت: «متاسفانه در طول مسیر تولید این پروژه، عزیزانی را از دست دادیم که جایشان در میان ما خالی است. یکی از آنها زندهیاد محمدرضا مقدسیان (از پیشکسوتان عرصهی مستند) است که به عنوان نخستین کارگردان به این پروژه دعوت شدند، اما متاسفانه در بهار سال ۹۴ و پس از طی کردن یک دوره بیماری، ما را از حضور خود بینصیب گذاشتند.»
عمرانی گفت: «یدالله نجفی از صدابرداران توانا و صاحبنام نیز از جمله کسانی بود که بهمنماه سال گذشته مجموعهی «کارستان» را تنها گذاشت؛ در حالی که قرار بود صدابرداری این مجموعه توسط ایشان انجام شود.»
عمرانی در ادامهی برنامه با ذکر نام همراهان این مجموعه و همچنین یادی از زندهیاد عباس کیارستمی که به گفتهی او سینمای ایران این روزها عزادار سفر بیبازگشت اوست، تماشاگران حاضر در سالن را به تماشای فیلم «پنبه تا آتش» دعوت کرد.
پس از نمایش این مستند پنجاه و دو دقیقهای، بهرام عظیمپور کارگردان فیلم یاد شده نیز با یادآوری جای خالی زندهیادان محمدرضا مقدسیان و یدالله نجفی گفت: «واقعیت این است که به دلیل دشواریهای فراوانی که برای رسیدن به جوهرهی اصلی آقای حاجیبابا وجود داشت، حرف زدن دربارهی ایشان هم به اندازهی خود فیلم ساختن سخت است!»
وی با اشاره به چندگانگی موجود در شخصیت این کارآفرین، خصوصاً زندگی شخصی و سیاسی و نقش ملی ایشان در صنعت کشورمان گفت: «پراکندگی و فشردگی فعالیتهای ایشان، کار ما در پروژهی «کارستان» را سختتر میکرد و این باعث گفتوگو محور شدن فیلم شده است.»
عظیمپور با یادآوری خاطرهی آشنایی خود با حاجیبابا که سوژهی اصلی مستند «پنبه تا آتش» را به خود اختصاص داده گفت: «ایشان بیشتر گوش میدادند و کمتر چیزی از خود بروز میدادند و همین باعث شد وقتی از خدمت ایشان برگشتم کمی نگران بودم که نکند نتوانم به ایشان نزدیک شوم.
وی مدارا، صبوری و نظم را از جمله ویژگیهای ایشان برشمرد و افزود: «در حقیقت ایشان با کارهایشان به ما درس نظم میداد و جالب این که هر جا قرار داشتیم قبل از ما در آن محل حضور داشتند.»
عظیمپور گفت: «ایشان شعاری دارند که بر اساس آن میگویند: «چارهای نیست؛ کار باید انجام شود.» و در حقیقت هر دشواری که در زندگی داشتهاند را با این شعار از میان برداشتهاند.»
این مستندساز سپس با اشاره به شخصیت کاریزماتیک حاجیبابا گفت: «این شخصیت حتی در زندگی شخصی اطرافیانشان هم نفوذ و تاثیر داشته است.»
وی نظم و شرافت را بخشی از جوهرهی وجودی این کارآفرین قلمداد کرد و افزود: «روش و منش آقای حاجیبابا مثل یک ایدئولوژی به اطرافیان و کسانی که به دایرهی شخصیشان نزدیک هستند سرایت کرده و آنها را نیز شبیه خود ایشان کرده است.»
بخش بعدی مراسم نمایش این مستند به صحبتهای مجتبی میرتهماسب اختصاص داشت. این مستندساز پرسابقه که پیش از این مستند «بانوی گل سرخ» را دربارهی یکی از کارآفرینان اهل کرمان ساخته با ابراز خوشحالی از نمایش نخستین فیلم از مجموعهی «کارستان» گفت: «من خودم را بیشتر کارگردان میدانم و در حقیقت از بد حادثه تهیهکنندگی این مجموعه را برعهده گرفتهام!»
وی افزود: «البته افتخار این را دارم که در کنار خانم بنیاعتماد بتوانم به راهاندازی این پروژهی مهم کمک کنم. اما دوستانی که از حرفهی فیلمسازی سر رشته دارند میدانند در کشور ما فعالیت در عرصهی فرهنگ و هنر، آنهم در بخش خصوصی کار آسانی نیست.»
کارگردان شش قرن و شش سال گفت: «فیلم ساختن و فیلم مستند ساختن سختیهای خودش را دارد و جلب همکاری بخش خصوصی برای ساخت مستند از همهی اینها دشوارتر است. با موانعی که همان روز نخست در پیش رویمان بود میتوانستیم از ساخت این پروژه منصرف شویم، اما اراده این بود که روی توان سینمای مستند و مستندسازان کشور حساب کنیم و مشکلات را نادیده بگیریم تا «کارستان» شکل بگیرد.»
میرتهماسب سپس با اشاره به وقتگیر و انرژیبر بودن تولید فیلمهای مستند گفت: «این تازه بخش کوچکی از توان ماست. تلاش اصلی ما این است که شرایط پخش مناسبی برای این مجموعه فراهم کنیم و این فیلمها را به بهترین نحو به دست مخاطبان برسانیم. در زمینهی پخش و نمایش این فیلمها به توان همهی کسانی که اینجا هستند نیاز داریم و امیدواریم همه کمک کنند تا این مجموعه بهتر و بیشتر دیده شود.»
صحبتهای رخشان بنیاعتماد دربارهی مجموعهی «کارستان» بخش دیگری از جلسهی شب گذشته بود. این مستندساز و کارگردان قدیمی سینمای ایران، مروری اجمالی بر دلایل ساخت این مجموعه را تنها بهانهی حضور خود در جمع سخنرانها خواند و افزود: «همانطور که اشاره شد، سابقهی تولید این مجموعه به حدود ده سال قبل برمیگردد. زمانی که ایدهی ساختن تعدادی فیلم توسط جمعی از مستندسازها به ذهنم رسیده بود و میخواستیم از این طریق حضور کسانی را که در توسعهی این جامعه موثر بودهاند را به ثبت برسانیم.»
وی سپس با اشاره به ملاحظات و موانع موجود در رسانهی ملی برای معرفی اینگونه شخصیتها گفت: «با خودم گفتم به دلیل ملاحظات و قیودی که از طریق کادرهای تعریف شده برای معرفی شخصیتها وجود دارد، معرفی چنین شخصیتهایی با این همه محدودیت، ممکن نیست.»
بنیاعتماد افزود: «جوانان، جامعه را خوب نمیبینند و بدون تعارف باید گفت به جز یاس و سرخوردگی فضای دیگری برایشان فراهم نشده. آنها با خود فکر میکنند یا به نوعی باید از طریق خانواده به سرشاخههای قدرت و سیاست وصل باشند و یا باید خود را در موقعیت تعریف شدهای قرار دهند تا بتوانند امکاناتی را به دست بیاورند. جوانها باید ببینند که هم میتوان کار کرد و هم موفق بود.»
وی گفت: «درست است که این تمام حقیقت نیست، اما واقعیت دارد و برای این که بتوان چنین تصوری را از بین برد باید زندگی کسانی را به آنها نشان داد که بهصورت استوار و با دغدغهها و انگیزههای جدی به فعالیت ادامه میدهند. کسانی که خیلیهایشان حتی اسمشان هم به گوش کسی نمیرسد!»
بنیاعتماد با اشاره به این که نمایش الگوهای کارآفرینی جزو آرزوهایش بوده افزود: «اگرچه تا کنون فقط شش فیلم به مرحلهی تولید رسیده، اما میتوانم بگویم با نمایش نخستین فیلم از مجموعهی «کارستان» به آرزوی چندین سالهام رسیدم و از این نظر خوشحالم.»
وی گفت: «پروژههایی نظیر «کارستان» مجموعههایی هستند که سیاستگذاران حکومتی و فرهنگی باید لزوم آن را تشخیص دهند و از هنرمندان بخواهند آن را اجرایی کنند. اما در کشور ما خیلی چیزها وارونه است! من به عنوان یک نفر از خانوادهی هنرمندان جامعه، هم باید لزوم انجام چنین کاری را تشخیص دهم و هم برای ساخته شدن آن تلاش کنم.»
بنیاعتماد با ابراز امیدواری برای عرضهی مناسب و حرفهای فیلمها گفت: «اگر کسی احساس میکند با این پروژه اشتراک فکری دارد، هر طور که میتواند باید کمک کند تا مجموعهی «کارستان» بهتر دیده شود و به بهترین نحو در اختیار مخاطبان قرار گیرد.»
"محمد امین"، "علیاصغر حاجیبابا"، "شرکت ریختهگری فولاد طبرستان"، "معاونت امور زنان و خانواده نهاد ریاستجمهوری"، "محمود نظاری"، "سعید جابرانصاری (شرکت دُژپاد)" و "شرکت رستورانهای شیلا" حامیان پروژه «کارستان» هستند که خانم بنیاعتماد ضمن تشکر از آنها که باعث عملی شدن این پروژه شدند، خطاب به شهیندخت مولاوردی گفت: «از آنجا که از دغدغههای فردی شما و فعالیتهای شخصیتان از گذشته و حتی پیش از قرار گرفتن در این سمت دولتی داشتهاید باخبرم، اجازه میخواهم کمک شما را هم جزو حمایتهای بخش خصوصی از این مجموعه به حساب بیاورم؛ نه کمکهای دولتی.»
صحبتهای علیاصغر حاجیبابا، کارآفرین نمونه و سوژهی فیلم «پنبه تا آتش» آخرین بخش از برنامهی شامگاه دیشب بود. حاجیبابا در ابتدا با تشکر از همت و تلاش دستاندرکاران «کارستان» برای به تصویر کشیدن کارآفرینان و انتقال این تجربهها به جوانان گفت: «در ایران فرزندان بسیاری داریم که صاحب ایدههای نویی برای خلق اثر و همچنین مستعد نوآوری در کسب و کارهای جدید و فعالیت هستند. باید آنها را باور کنیم. ما هم در بخش خصوصی برای انجام این کارها سهمی داریم که با مسئولیت اجتماعی باید این نقش را ایفا کنیم.»
حاجیبابا در بخش دیگری از صحبتهای خود گفت: «جوانان ما باید تجارب انباشتهی این راه را بدانند و برآیندی که طی شده را درک کنند. آنها باید بدانند در این سالهای سخت کسب و کار، صنعتگران و کارآفرینانی بوده و هستند که در کشور ماندهاند و موانع فراوانی که سد راهشان بوده را به عنوان واقعیتهای تلخ پذیرفتهاند.»
وی سپس با اشاره به قوهی خلاقیت و انگیزهی پرشور به عنوان عوامل استقامت این افراد گفت: «واقعیت این است که محیط کسب و کار نیازمند بهبود و تحولی جدی است که مدیرانی دانا، پرظرفیت و جسور میطلبد.»
حاجیبابا همچنین گفت: «ما هم در بخش خصوصی چنان که تاکنون مقاوم و پایدار بودهایم، در کمک به اشتغالزایی و توسعه، رسالتی داریم که به آن واقفیم.»
گفتنی است در بخش پایانی مراسم شب گذشته، با ارائهی هدایایی از سوی مسئولان اتاق بازرگانی، فعالیتهای بهرام عظیمپور، فیروزه صابر، مجتبی میرتهماسب، رخشان بنیاعتماد و زهرا عمرانی در تولید مجموعهی «کارستان» مورد قدردانی قرار گرفت.
در این مراسم که در سالن نمایش اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران برگزار شد در کنار شهیندخت مولاوردی (معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری)، محسن جلالپور (رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران) و اعضای هیئت رییسه اتاق، دکتر عیسی منصوری (معاون توسعه و اشتغال وزارت کار)، غلامرضا کاظمیدینان (مشاور مدیرعامل بانک مرکزی ایران)، محمدعلی کریمی (مدیرکل روابط عمومی بانک مرکزی ایران)، خانم کشاورز (مشاور امور بانوان صندوق کارآفرینی امید)، مهندس حسینی (استاندار سابق سیستان و بلوچستان)، سید محمدمهدی طباطبایینژاد (مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی)، علیرضا تابش (مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی)، علیرضا قاسمخان و مرتضی رزاق کریمی (معونان مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی)، اُرد زند (رئیس هیئتمدیره انجمن مستندسازان سینمای ایران)، حمید جعفری و فرزاد توحیدی (اعضای هیئتمدیره انجمن مستندسازان سینمای ایران)، سعید رشتیان (رئیس هیئتمدیره انجمن تهیهکنندگان سینمای مستند) و تعدادی از فعالان اقتصادی، کارآفرینان و فعالان بخش خصوصی حضور داشتند.
عکس: نوشین جعفری
